Streszczenie
Jeżeli w fundacji rodzinnej pojawia się sprzedaż udziałów albo akcji, Szef KAS w praktyce ocenia przede wszystkim, czy fundacja ma być podmiotem faktycznie zarządzającym majątkiem rodzinnym i realizującym cele sukcesyjne czy jedynie służyć sprzedaży z preferencją podatkową.
Z opublikowanych rozstrzygnięć wynika, że o odmowie najczęściej decyduje zaawansowanie procesu sprzedaży przed utworzeniem fundacji – przykładowo zawarte umowy warunkowe lub aktywne poszukiwanie inwestora. Wydaniu opinii sprzyjają natomiast konkretne cele sukcesyjne i „rodzinne”.
Informacje ogólne
Fundacja rodzinna korzysta z preferencji podatkowych, w tym ze zwolnienia w CIT w określonym zakresie. Zwolnienie to przysługuje także przy sprzedaży udziałów/akcji przez fundację rodzinną.
Często rozważanym modelem jest więc wykorzystanie fundacji rodzinnej do optymalizacji podatkowej sprzedaży udziałów. Nierzadko ta sprzedaż może mieć miejsce niedługo po wniesieniu udziałów do fundacji rodzinnej.
W konsekwencji w modelu „wniesienie udziałów – sprzedaż – reinwestycja albo wypłaty” pojawia się pytanie o zastosowanie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania oraz o zasadność wystąpienia o opinię zabezpieczającą.
Poniżej przedstawiamy praktyczny test, skoncentrowany na sprzedaży udziałów i akcji bazując na informacjach o wydaniu opinii zabezpieczających oraz o odmowie ich wydania.
Opinię zabezpieczającą wydaje organ podatkowy – Szef Krajowej Administracji Skarbowej. Ma ona potwierdzić, że w danej sytuacji nie znajdzie zastosowania klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania. Jeżeli podatnik działa zgodnie z opisem we wniosku i otrzyma opinię, organ nie może później zakwestionować tych czynności na podstawie klauzuli.
Sprzedaż rozpoczęta przed założeniem fundacji (DKP1.8082.6.2024)
Wynik: stwierdzenie możliwości zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Działania sprzedażowe przed założeniem fundacji: organ wskazał, że zbycie udziałów było planowane co najmniej kilka miesięcy przed założeniem fundacji oraz że obowiązywały już umowy warunkowe sprzedaży, których realizacja była uzależniona od pozyskania inwestora zewnętrznego.
Ocena organu: przy takiej sekwencji działań fundacja przestaje pełnić funkcję sukcesyjną, a zaczyna być postrzegana jako podmiot pośredniczący w przeniesieniu udziałów przed sprzedażą. Wprost wskazano na fundację jako „wehikuł” służący korzystnej podatkowo sprzedaży, przy założeniu, że udziały zostały wniesione wyłącznie w celu ich zbycia.
W praktyce jest to jedna z najsilniejszych przesłanek odmowy – proces sprzedaży rozpoczęty przed założeniem fundacji, możliwy do udokumentowania konkretnymi działaniami.
Inwestor znany przed założeniem fundacji (DKP16.8082.14.2024)
Wynik: stwierdzenie możliwości zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Działania sprzedażowe przed założeniem fundacji: z opisu sprawy nie wynikają szczególne okoliczności przygotowawcze, jednak wiadomo, że nabywca był już znany albo wstępnie ustalony na moment tworzenia koncepcji wykorzystania fundacji do zbycia udziałów.
Wniosek praktyczny: jeżeli przed utworzeniem fundacji zostały już wykonane pewne elementy procesu sprzedaży lub cała konstrukcja wygląda na zaprojektowaną pod sprzedaż z preferencją podatkową, ryzyko odmowy istotnie rośnie.
Negocjacje z inwestorem przed złożeniem wniosku – cele sukcesyjne „ogólne” i działania przygotowawcze (DKP1.8082.4.2024)
Wynik: odmowa wydania opinii zabezpieczającej.
Cele sukcesyjne deklarowane przez wnioskodawców: zapewnienie środków na utrzymanie rodziny – beneficjentów oraz „gromadzenie mienia” mające zabezpieczać ich przyszłość. Okazały się jednak one niewystarczające wobec dokonania czynności „przygotowawczych”.
Działania sprzedażowe przed założeniem fundacji: wskazano na negocjacje z inwestorem. Ustalono z nim zatrzymanie zysków w spółce przed sprzedażą udziałów. Byłby one niejako elementem ceny sprzedaży. Organ potraktował te działania jako z góry zaplanowane i ściśle skorelowane z założeniem fundacji rodzinnej.
Dokonano próby sprzedaży udziałów, ale istnieją argumenty sukcesyjne (DKP2.8082.6.2024)
Wynik: stwierdzenie, że klauzula nie ma zastosowania.
Decydujące znaczenie miały cele sukcesyjne i rodzinne, w tym zabezpieczenie dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem dziecka z niepełnosprawnością.
Wprawdzie podatnik kiedyś prowadził działania, mające na celu zbycie udziałów, jeszcze bez pośrednictwa fundacji, jednak działania te nie przyniosły jakichkolwiek skutków.
Podsumowanie
W przypadku sprzedaży udziałów lub akcji decydujące znaczenie ma możliwość wykazania, że fundacja ma uzasadnienie gospodarcze, stanowi rozwiązanie „docelowe”, uzasadnione ekonomicznie.
Pozostają przy tym pytania praktyczne. Kiedy organ uzna, że proces sprzedaży jest już zaawansowany? Czy wystarczy wstępne badanie rynku, czy dopiero NDA, due diligence lub umowa warunkowa? Jak szczegółowo należy opisać cele rodzinne i zarządcze, aby miały realny charakter? Czy zaniechanie działań sprzedażowych i otworzenie ich na nowo w fundacji rodzinnej jest pomocne? Jeśli tak, to czy to zaniechanie musi mieć uzasadnienie gospodarcze?
Warto rozważyć powyższe kwestie przed podjęciem decyzji o sprzedaży udziałów/akcji za pośrednictwem fundacji rodzinnej. W niektórych przypadkach działanie bez opinii zabezpieczającej może wiązać się z istotnym ryzykiem, jeśli między nabyciem przez fundację rodzinną a sprzedażą udziałów ma upłynąć niewiele czasu.
