Konsekwencje utrudniania kontroli podatkowej

Podstawowe obowiązki podatnika w kontroli podatkowej

Przepisy regulujące instytucję kontroli podatkowej nakładają na kontrolowanego liczne obowiązki w toku kontroli podatkowej. Kontrolowany jest obowiązany m.in. udzielać w wyznaczonym terminie wszelkich wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, dostarczać kontrolującemu żądane dokumenty,  czy chociażby przekazać wyciąg z ksiąg podatkowych oraz dowodów księgowych zapisany w postaci elektronicznej. Ponadto reprezentant kontrolowanego, pracownik oraz osoba współdziałająca z kontrolowanym są obowiązani udzielić wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, w zakresie wynikającym z wykonywanych czynności lub zadań.

Sankcje z tytułu utrudniania kontroli

Nierzadko zdarza się, że podatnik nie jest w stanie zrealizować wezwania organu w zakreślonym przez organ terminie lub po prostu zapomni o przedłożeniu do urzędu stosownych wyjaśnień lub dokumentów. Czy uchylenie się od obowiązków związanych z kontrolą może wiązać się z sankcją, a jeżeli tak to z jaką? Czy uchybienie terminowi do zrealizowania wezwania organu może prowadzić do skazania za przestępstwo karne skarbowe?

Po pierwsze, przepisy Ordynacji podatkowej przewidują w takiej sytuacji możliwość nałożenia kary porządkowej w kwocie do 2800 zł. Ukaranym karą porządkową może być kontrolowany, pełnomocnik, świadek lub biegły. Do nałożenia kary może dojść w sytuacji, gdy kontrolowany, pełnomocnik, świadek lub biegły:

1)           nie stawi się osobiście bez uzasadnionej przyczyny,

2)           bezzasadnie odmówi lub nie dokona w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności, lub

3)           bezzasadnie odmówi okazania lub nie przedstawi w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach, lub

4)           bez zezwolenia tego organu opuści miejsce przeprowadzenia czynności (np. przesłuchania) przed jej zakończeniem.

Należy pamiętać, że jeżeli stroną jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, organ podatkowy może ukarać karą porządkową osobę, która jest jej ustawowym reprezentantem, członkiem organu uprawnionego do jej reprezentowania lub jest upoważniona do prowadzenia jej spraw.

Karę taką można nałożyć również na osoby trzecie, które bezzasadnie odmawiają okazania przedmiotu oględzin, uczestników rozprawy, którzy poprzez swoje niewłaściwe zachowanie utrudniają jej przeprowadzenie, osób, którym podatnik zlecił prowadzenie lub przechowanie ksiąg podatkowych lub dokumentów będących podstawą zapisów w tych księgach (biura rachunkowe), jeżeli osoby te bezzasadnie odmówią okazania lub nie przedstawią w wyznaczonym terminie ksiąg rachunkowych lub dokumentów będących podstawą zapisów w tych księgach.

Organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może, na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo lub niewykonanie innych obowiązków i uchylić postanowienie nakładające karę. Na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej przysługuje zażalenie. Od postanowienia organu II instancji przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Po drugie, organ może uznać, że doszło do popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego stypizowanego jako utrudniania kontroli podatkowej. Kodeks karny skarbowy stanowi, że kto osobie uprawnionej do przeprowadzenia kontroli podatkowej udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej, w szczególności kto wbrew żądaniu tej osoby nie okazuje księgi lub innego dokumentu dotyczącego prowadzonej działalności gospodarczej lub księgę lub inny dokument niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznymi, ukrywa lub usuwa, podlega karze grzywny od 10 do 720 stawek dziennych. Stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia (93,33 zł) ani też przekraczać jej czterystukrotności (37 333,33 zł). W przypadku mniejszej wagi sprawca podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe, a ta może wówczas wynosić od 280 zł do 56 tys. zł.

Przez udaremnienie należy rozumieć całkowite uniemożliwienie przeprowadzenia czynności sprawdzających lub kontrolnych. Natomiast utrudnienie tego rodzaju czynności oznacza takie zakłócenie ich prowadzenia, które ograniczy zakres czynności dokonywanych przez właściwe organy. Zgodnie jednak ze stanowiskiem Sądu Najwyższego nie każde negatywne zachowanie się podczas czynności sprawdzających lub kontrolnych może być uznane za utrudnianie prowadzenia kontroli podatkowej. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 20 lutego 2014 r., sygn. akt V KK 398/13 859, przyjęto, że sama pasywność w przekazywaniu wyjaśnień przez podatnika lub też przekazywanie przez niego informacji w sposób uznany przez organ podatkowy za niewystarczający nie stanowi przestępstwa skarbowego utrudniania kontroli. W świetle powyższego należy stwierdzić, że byt przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego nie jest uzależniony od zachowań, które mogą prowadzić do przedłużenia kontroli podatkowej, ale które finalnie nie doprowadzą do ograniczenia zakresu podejmowanych czynności kontrolnych. Dla skazania podatnika konieczne jest udowodnienie mu winy, a to nie zawsze jest oczywiste. Podkreślenia wymaga, że w przypadku kwestionowania twierdzeń organu co do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego finalnie sprawę rozstrzygał będzie sąd karny, a nie sąd administracyjny jak w przypadku kary porządkowej z art. 262 Ordynacji podatkowej.

Podsumowanie

Reasumując, utrudnianie prowadzenia kontroli, a tak może być potraktowane uchylanie się od obowiązków nałożonych na podatnika w związku z prowadzoną kontrolą, wiązać się może z nałożeniem na podatnika kary porządkowej w kwocie do 2800 zł. Niekiedy zachowanie podatnika może wypełniać znamiona przestępstwa karnego skarbowego, a w przypadkach mniejszej wagi – wykroczenia skarbowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *